Onlangs werd een begeleider van een Zeeuwse zorginstelling veroordeeld voor ontucht, aanranding en verkrachting van cliënten. Opvallend aan deze zaak was dat hij al twee keer eerder was ontslagen wegens grensoverschrijdend gedrag. Juist in een sector waarin mensen afhankelijk zijn van zorgverleners roept dat de vraag op: hoe zorgvuldig kijken zorgorganisaties naar de achtergrond van nieuwe medewerkers?
Deze vraag is des te relevanter omdat seksueel grensoverschrijdend gedrag in de zorg vaak geen eenmalig incident blijkt te zijn. Uit onderzoek van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd naar eerdere meldingen blijkt dat de helft van de betrokken zorgverleners herhaaldelijk over de grens ging en meerdere slachtoffers maakte.
De vergewisplicht: meer dan een formele controle
Binnen de zorg is de vergewisplicht uit de Wkkgz een bekend begrip. Zorgaanbieders moeten zich er vóór indiensttreding van vergewissen dat een zorgverlener geschikt is om goede en veilige zorg te verlenen. In de praktijk wordt die plicht nog te vaak ingevuld als een beperkte administratieve controle: diploma aanwezig, VOG aanwezig, dossier compleet. Maar daarmee heeft een organisatie nog geen zorgvuldig beeld van iemands achtergrond.
Ook in onze eigen onderzoeken zien wij dat veel organisaties op dit punt terughoudend opereren. Logisch, in een krappe arbeidsmarkt bent u vooral opgelucht als een functie kan worden ingevuld. Dan ontstaat het risico dat een minimale check als voldoende wordt gezien, terwijl juist bij functies met direct cliëntcontact meer zorgvuldigheid nodig is.
Een VOG is nuttig, maar niet afdoende
Dit betekent niet dat een VOG zonder waarde is. Integendeel. Een VOG is een logisch en noodzakelijk onderdeel van screening, maar kent duidelijke grenzen. Omdat in een VOG alleen strafrechtelijke veroordelingen staan vermeld, blijkt er niet uit of iemand eerder intern onderwerp is geweest van klachten of vermoedens van grensoverschrijdend gedrag. Wie de VOG behandelt als eindpunt van de beoordeling, mist dus een deel van het risico.
Daarom is het verstandig om screening breder te organiseren. Ook diploma’s en identiteit moeten zorgvuldig worden gecontroleerd, en ook een referentiecheck hoort serieus onderdeel te zijn van het aannameproces.
Ook bij inhuur blijft de verantwoordelijkheid bij de zorginstelling
Dat geldt overigens niet alleen voor medewerkers die rechtstreeks in dienst komen. Ook wanneer zorgpersoneel via een uitzend- of bemiddelingsbureau wordt ingezet, blijft de onderliggende verantwoordelijkheid bij de zorginstelling zelf liggen. In de praktijk vertrouwen organisaties soms sterk op de mededeling van een bureau dat iemand is gecontroleerd en inzetbaar is. Maar juist bij functies met toegang tot cliënten, medicatie en persoonsgegevens vraagt dat om een eigen, zelfstandige afweging.
Ook als nieuwe wetgeving zoals de Wtta straks de toelating van uitleners verder aanscherpt, blijft de zorginstelling zelf verantwoordelijk voor een zorgvuldige beoordeling van medewerkers die via derden worden ingezet.
Screeningsbeleid én budget brengen structuur, duidelijkheid en preventie
Daarom is het verstandig om screening niet per vacature of incident te organiseren, maar vast te leggen in beleid. In screeningsbeleid kunt u bepalen welke functies voor screening in aanmerking komen, waarom dat zo is en op welke manier die screening plaatsvindt.
Goed screeningsbeleid doet bovendien meer dan alleen risico’s verkleinen bij indiensttreding. Er gaat ook een preventieve werking van uit. Wie weet dat uw organisatie zorgvuldig screent, zal minder snel solliciteren als er iets in het verleden speelt dat bij nadere controle aan het licht kan komen. Daarnaast geldt dat inemploymentscreening alleen mogelijk is als daar beleid voor bestaat.
Beleid alleen is echter niet genoeg. Als screening en onderzoek naar integriteitsschendingen serieus worden genomen, moet daar ook budget voor beschikbaar zijn.
Tot slot: veilige zorg vraagt om meer dan een basiscontrole
Wie veilige zorg wil bieden, kan screening niet beperken tot een VOG en een controle op papier. Het vraagt om een bredere blik, duidelijke keuzes in beleid en de bereidheid om daar ook middelen voor vrij te maken. Juist in een sector waarin kwetsbare mensen afhankelijk zijn van anderen, is zorgvuldigheid aan de voorkant geen formaliteit, maar een wezenlijk onderdeel van kwaliteit en integriteit.
In situaties waarin onzekerheid bestaat over afhankelijkheden, informele werkwijzen of mogelijke integriteitsrisico’s, kan onafhankelijk onderzoek of een gerichte risicoanalyse helpen om snel helderheid te krijgen.
Onze consultants vertellen u er graag meer over.
